Thema SNK
 



Thema 4

Nedžad Hadžimusić

AKTUELE MAATSCHAPPELIJKE EN POLITIEKE SITUATIE IN BOSNIË EN HERCEGOVINA

De agressie die eerst Kroatië en vervolgens Bosnië en Hercegovina teisterde is de uitdrukking van de waanzinnige droom en het project "Groot-Servië". Het gaat over iets dat het beste en eenvoudigste te vergelijken is met de pogroms van meer dan 45 jaar geleden ten tijde van de Tweede Wereldoorlog die resulteerden uit een ander project en dat 'Mein Kampf' heette. De president van één van de Republieken in het voormalige Joegoslavië verklaarde de oorlog in Kosovo, een gebied dat historisch zeer gevoelig ligt voor Servië. Die oorlogsverklaring maakte duidelijk dat het ging om een project dat alle Serviërs in één staat zou samenbrengen. Dat betekende automatisch een oorlogsverklaring aan alle Republieken van de voormalige staat waar Serviërs leefden, of zoals dat door medewerkers van Miloevi werd gezegd, waar zich Servische graven bevinden. De oorlog die Kroatië trof na de weekend-oorlog in Slovenië, toonde door zijn wreedheid aan dat het kwaad van het ultra-nationalisme of -eenvoudiger- fascisme in Europa niet is uitgeroeid; dat bij de overgang uit de communistische, niet-democratische éénpartijstaat de talrijkste natie in het voormalige Joegoslavië had gekozen voor oorlog, het meest verwer-pelijke middel voor het verwezenlijken van de nationale doelen. Waarom durfde ze dat aan? Ook dat is bekend. Omdat ze vanwege het numerieke overwicht het oorlogstuig van het voormalige Joegoslavische Volks Leger in handen kreeg om daarmee over te gaan tot de vero-vering van dat wat haar niet toekomt. Alles werd ondersteund door een goed voorbereide Agitprop naar stalinistisch voorbeeld of op de wijze van dr. Göbels tijdens de Tweede Wereld Oorlog. Aan de wereld, Europa, werd voorgehouden dat Slovenië en Kroatië door ongeduld, ondersteund door Duitsland, het uiteenvallen van het voormalige Joegoslavië hadden veroorzaakt en dat Servië trachtte het uiteenvallen tot staan te brengen en in de eerste plaats haar burgers, die behoorden tot één van de naties van de federatieve staat, beschermde. Noch Slovenië, noch Kroatië en al evenmin Duitsland heeft veel bijgedragen tot het uiteenvallen van Joegoslavië. Joegoslavië is uiteengevallen onder druk van het ultra-nationalisme en de laars van het Joegoslavische Volks Leger (JNA), dat zich in dienst stelde van dat monstrueuze project. De erkenning door Duitsland belemmerde het vervolg van de verovering van Kroatië door het zogenaamde JNA, maar bepaalde ook de verandering van het ritme en het uitbreken van nieuwe botsingen in Bosnië en Hercegovina, de agressie tegen Bosnië en Hercegovina. In zijn wreedheid, het programma van genocide en oorlogsmiddelen, is deze agressie vanaf de tijd van de Middeleeuwen en zelfs van de Hunnen en Avaren, die deze gebieden doorkruisten, ongekend. In de hel van de agressie schiep het volk van Bosnië en Hercegovina uit de as een respectabel leger, dat de agressor tot staan wist te brengen. In het leger van Bosnië en Hercegovina strijden Bosniërs, Kroaten en Serviërs die Bosnië en Hercegovina als hun vaderland beschouwen schouder aan schouder. Helaas, door omstandigheden onstonden er tijdens de oorlog botsingen tussen het Kroatische en Bosnische volk, conflicten zonder precedent in de geschiedenis van beide volkeren. Kroatië dreigde daardoor het aureool van slachtoffer te verliezen dat het na het uitbreken van de agressie tegen beide erkende staten samen met Bosnië en Hercegovina had. Ons wordt vaak de vraag gesteld of er bij de botsing tussen het Bosnische en Kroatische volk ook sprake was van agressie van Kroatië tegen Bosnië en Hercegovina? Vertegenwoordigers van de regering van Bosnië en Hercegovina en alle legale organen benadrukken telkens opnieuw dat de agressie van Servië en Montenegro tegen Bosnië en Hercegovina niet daarmee vergeleken kan worden. De botsingen werden veroorzaakt door een minderheid die de ontwikkelingen in Bosnië en Hercegovina niet begrijpt en evenmin de strategische belangen van Kroatië en Bosnië en Hercegovina. Iedere verdere escalatie van die botsing zou tot een verdere uitbreiding van de oorlog leiden en de souvereiniteit en territoriale integriteit ernstig en voor nog langere tijd op het spel zetten. Gelukkig werd door verstandige politieke beslissingen in Zagreb, Sarajewo en Washington de zogenaamde Overeenkomst van Washington bereikt. Dat is de belangrijkste en meest waardevolle politieke gebeurtenis vanaf het uitbreken van de Servische agressie tegen de rest van het voormalige Joegoslavië. Het was voor mij een eer om in het kader van de verhoudingen tussen de islamitische Bosniërs en de Kroaten in Bosnië en Hercegovina deel te nemen in een delegatie van de oostelijke en westelijke oever van de stad Mostar, die door een beslissing van de Europese Unie en op verzoek van de regering van Bosnië en Hercegovina onder het bestuur van de Europese Unie is gesteld. De heer Koschnik leidt als burgemeester samen met 230 ambtenaren van de Europese Unie het bestuur over een bepaald gebied van de stad Mostar. Enkele dagen geleden werd in Brussel de balans opgemaakt over het bestuur over de stad tot nu toe. Het positieve oordeel had de overhand, en datgene van de voornemens en de plannen wat nog niet bereikt is, is terug te voeren of de zeer gevoelige verhoudingen die het gevolg zijn van het tragische conflict dat gelukkig is gestopt. Waarom noem ik Mostar? Mostar is de belangrijkste test voor de verzoening tussen het Bosnische en Kroatische volk in Bosnië en Hercegovina en het grootste bestanddeel van de fe-deratie Bosnië en Hercegovina, die naar men zegt, een teer, maar waardevol plantje is. We moe-ten ons er zeer voor inspannen dat een dergelijke botsing, die alleen onze vijand vreugde gaf en die in het strategisch voordeel van de gemeenschappelijke vijand was, zich nooit meer voordoet tussen deze twee volkeren. De verzoening van de twee volkeren is van groot belang ook voor het tot staan brengen van de agressie en het herstel van de territoriale souvereiniteit van zowel Kroatië als Bosnië en Hercegovina. Wij in Bosnië en Hercegovina hebben alle illusies verloren in wat nog steeds de internationale gemeenschap heet. In plaats van een interventie die volgens het Charta van de VN ter ondersteuning van een internationaal erkende staat gegeven kan worden om orde en vrede te herstellen en zich te verdedigen, kregen wij een zogenaamde humanitaire interventie. De humanitaire interventie maakte geen einde aan de agressie, noch aan de belegering van de hoofdstad van de internationaal erkende staat, een belegering, die binnenkort 1000 dagen zal duren. De aanwezigheid van UNPROFOR betekent praktisch een bevriezing van de status quo na de Blitzkrieg tegen Bosnië en Hercegovina. De troepen van UNPROFOR zijn een speeltje in de handen van de agressors geworden, omdat het mandaat van de VN-troepen onvoldoende is, het aantal troepen niet in verhouding staat tot de gepleegde agressie en de uitrusting onvoldoende is. De afwezigheid van de troepen uit de VS maakt de UNPROFOR nog kwestsbaarder. Bij het recente offensief tegen Biha werden de belangrijkste aanvallen vanuit Kroatië gelanceerd en wel uit een door de VN beschermde zone. Een zogenaamde UNPA-zone in Kroatië met goed ingevette raketten die onder controle van de VN zouden moeten staan, maar dat dus niet zijn. De UNPROFOR is kwetsbaar, onmachtig en slechts een toeschouwer bij de genocide en de gevolgen van de agressie. Daarom heeft onze Missie enige tijd geleden een appel gericht aan de president van de VS, Clinton, om de agressors met een ultimatum te dwingen de sleutels van het beheer over water, stroom en gas in de hoofdstad van Bosnië en Hercegovina in handen van de internationale troepen te geven. Hetzelfde appel wordt door het parlement van Bosnië en Hercegovina gericht aan het Congress van de VS. De burgemeester van Sarajewo, de heer Kupusovi heeft een appel gestuurd aan de burgemeesters van partner-steden van Sarajewo en aan alle burgemeesters van Europa en de wereld om naar de bijeenkomst op 28 januari te komen. Op die dag zal de belegering van de stad 1000 dagen duren. Een belegering van een stad in het hart van Europa, een hoofdstad van een lid van de VN, een internationaal erkende staat. Ik zou willen afsluiten met enkele gedachten over het vredesproces. Het vredesproces is, om het in het kort te zeggen, slechts een poging om een legale regering van een staat tot kapitulatie te dwingen. Wij hebben het eerste en het tweede plan aanvaard. U kent de namen. Het zijn geen goede plannen. Zij belonen voor een deel de agressie. We gingen er van uit dat vrede ons sterkste wapen zou zijn en dat we de reintegratie van het land zouden kunnen bereiken zelfs met dit laatste plan van de Contact Groep. We kennen het lot van dat plan. De zogenaamde bemiddelaars zijn eigenlijk woordvoerders van de agressors. Ze zijn vaker in Belgrado dan in Bosnië en Hercegovina. Lord Owen spreekt in zijn laatste verklaringen over een "Groot-Servië als de ruggegraat van de Balkan", over Servië, dat een politieagent in deze instabiele regio zou kunnen zijn. In het gebied van de Kroatische staat, van de staat Bosnië en Hercegovina kruisen zich vandaag de belangen van de leden van de Europese Unie. Er bestaat een paranoide angst voor de onvermijdelijke economische doorbraak en dominantie van Duitsland in het Zuiden via de Balkan. Geprobeerd wordt om die overheersing uit te stellen. Het fascistoide waanzinnige projekt van een Groot-Servië is daarin betrokken. Wij hebben in Bosnië alle illusies verloren en alle lessen geleerd. Wij hebben besloten verzet te leveren en het land te verdedigen dat alleen ons toebehoort, alleen aan degenen die in Bosnië en Hercegovina geloven. We hebben besloten om dat verzet te leveren, omdat we niet kunnen toestaan een oorlog te verliezen die we niet begonnen zijn. Een oorlog die tot doel heeft het volk te vernietigen en ons bezit te roven. Kort geleden heb ik in het Europees Parlement gezegd dat wij "veroordeeld" zijn niet om te verliezen maar om die oorlog te winnen, omdat we de principes verdedigen die de vrije wereld heeft ingevoerd. Er wordt momenteel in Europa en de wereld een hele campagne gevoerd om de legale regering en het aan haar loyale leger van Bosnië en Hercegovina tot verliezer te verklaren. Het zogenaamde chetnik contraoffensief tegen de stad en de regio Biha krijgt alle aandacht. Maar Biha is niet gevallen, hoewel de heer Jasushi Akashi en andere vertegenwoordigers van UNPROFOR zijn val ieder uur aankondigen of dat de chetniks Biha kunnen innemen wanneer ze dat willen, maar ze willen dat niet. De chetniks zouden Sarajewo en Biha en Zenica en Mostar innemen als ze dat zouden kunnen. Ze hebben alles ingenomen wat ze konden innemen, nu kunnen ze alleen geisoleerde regio's zoals Biha of de enclaves in Oost-Bosnië aanvallen. In die hele campagne wordt gebruik gemaakt van de meest primitieve propaganda en terminologie van de agressor. Vertegenwoordigers van de hoogste internationale organisaties blijven spreken van een 'burgeroorlog', insisteren op de term 'moslim-regering' voor de legale regeringsorganen in Sarajewo. Wat steekt daar achter? Het doel is het stigmatiseren van 'vreemde wezens' in de Europese cultuur, het oproepen van onverschilligheid over de ongehoorde misdaad van de genocide en onverschilligheid over het bestaan van een staat die volgens democratisch recept en in aanwezigheid van waarnemers afkomstig van de hoogste organen het besluit heeft genomen tot onafhankelijkheid en souvereiniteit en wel met een duidelijke meerderheid en uit vrije wil afgegeven stemmen voor de eerste keer in haar geschiedenis. Ook in t.v.-uitzendingen gebruikt men de term 'moslimregering' ondanks het feit dat de regering een afspiegeling is van de etnische samenstelling van Bosnië en Hercegovina, dat altijd een mengelmoes is geweest en wat ook haar charme en boodschap is. Europa doodt in feite zichzelf in Bosnië, omdat Bosnië de anticipatie is van wat Europa wil zijn. Maar andere belangen, die we reeds genoemd hebben, prevaleren. Ik moet herhalen dat we alle lessen geleerd hebben over de zogenaamde internationale gemeenschap en over het bestaan en nietbestaan van Europa en over de betekenis van internationale principes, documenten en charta's. Bosnië voelde zich opeens erg eenzaam, verlaten, maar niet hulpeloos. Wij zijn niet onder de indruk van de kracht van de agressor, wij zijn niet zo zwak en zij zijn niet zo sterk. Terwijl de trompet gestoken wordt over het offensief van de chetniks op Biha, dat in feite tot staan gebracht is, slagen de troepen van Bosnië-Hercegovina er in samenwerking met de HVO in belangrijke gebieden in andere delen van het land te bevrijden en te reintegreren. Daarover hoort men niet veel, behalve zoals enkele dagen geleden en wat ons niet verbaasde, de veroordeling van Zagreb vanwege de aanwezigheid van het Kroatische leger in de regio Livno in Zuid-Oost Bosnië. De gestage aanvoer van troepen uit Servië en Montenegro -piloten die in Biha neerstorten hebben documenten waaruit blijkt dat ze uit Kraljevo (Servië) afkomstig zijn- is blijkbaar geen nieuws. Men probeert een alibi te vinden voor de onverschilligheid door dit soort van toevallige of niet-geverifieerde berichten om de onverschilligheid in deze kersttijd te rechtvaardigen en om dit grote kwaad dat over Kroatië en Bosnië en Hercegovina gekomen is ongestraft te kunnen laten. Welnu, de situatie is vandaag veel beter -en ik doel hier niet op de humanitaire maar op de militair-politieke situatie- dan in het eerste en tweede jaar van de oorlog. Bosnië en Kroatië zul-len hun gebieden reintegreren, de souvereiniteit en territoriale integriteit herstellen als zij de rijen sluiten en begrijpen dat ze één gemeenschappelijke vijand hebben die wegneemt wat hem niet toekomt. Staat u mij toe af te sluiten met een citaat uit een drama van Beckett - het gaat over één van de Engelse koningen in de geschiedenis van Groot-Brittannië. Het is Henry II die de bisschop van Canterbury uit de weg liet ruimen, omdat hij een politieke tegenstander van de toenmalige monarchie was. Diezelfde koning richt zich vanuit zijn huis -zijn gezin is gevangen en zijn bezit vernietigd door de vijand- tot God en zegt: "Omdat Jij hebt toegestaan dat mijn stad die ik het meest liefhad vernietigd werd, de plaats waar ik geboren ben en met brood gevoed, zal ik Jou afnemen wat Jij het meest in mij liefhad". Hier gaat het natuurlijk over het gevoel van verlatenheid, over het besef van onrecht. Dezelfde koning die deze woorden uitsprak vond vrede met God. Maar het onrecht mag niet onbestraft blijven. De verzoening met God kwam toen de misdaad bestraft werd. Daarom stellen we onze hoop op God en op de kracht die Hij ons geeft om het onrecht te straffen en onze twee prachtige landen Bosnië en Hercegovina en Kroatië te verdedigen.

Nedad Hadimusic is chef van de Missie van de Republiek Bosnië en Hercegovina bij de Europese Unie, ambassadeur van de Republiek Bosnië en Hercegovina voor de Benelux te Brussel. De lezing is gehouden op de bijeenkomst van donateurs en sympathisanten van de Stichting Nederland-Kroatië, te Zevenbergen op 11 december 1994.